treigladau / mutations
(frâm ar wahan / separate frame)

testunau eraill / other texts


Ni ( _ )all neb ond y sawl a¹  deimlodd y ( _ )wasgfa  fynegi teimladau y chwarelwyr ar nos ( _ )Wener tâl. Nid oes neb ond y chwarelwyr eu hunan a¹ wyr beth yw sefyll wrth fenestr y swyddfa ar noswaith oer i  ddisgwyl i'r stiward ( _ )alw ei enw. Wrth edrych ar eu hwynebau curiedig, yn² llawn olion chwys - gwyr y chwarelwr beth yw chwysu pan  rewa popeth o'i  gwmpas - buasai un yn¹ meddwl eu bod yno i'w diennyddio ac nid i  dderbyn eu cyflogau. Fel y¹ cryna eu dwylo pan  dderbyniant eu "pres," ac fel y¹ cyfrifant hwy unwaith, dwywaith, tairgwaith! Dim ond tair punt am  fis, a  theulu o chwech neu wyth i'w cadw! Ond dyna  ddigon. Y¹ mae gennyf stori i'w adrodd.

Oddeutu wyth  mlynedd yn² ôl, yr¹ oedd yn² amser caled odiaeth yn y chwarel, ac yng  ngeiriau y chwarelwyr, nid oedd yn² ( _ )werth i neb  gario ei  fwyd yno. Yr oedd y  fasnach  lechi yn² slac  ryfeddol; a rhegai y stiward y dynion bob awr o'r dydd nes oedd mor  floesg gyda'r nos â chi wedi cael annwyd.

Ni hoffai neb cael ei  regi; a  phob dydd codai chwarelwr ei arfau i  fynny, gafaelai yn y sach a¹ ( _ )wasanaethai fel clustog iddo, a  chyda'i  faich ar ei ysgwydd, gadawai y sied, ac ni ( _ )welid ef yno mwy.

"Digon o ( _ )waith yn y Sowth," meddai, "a digon o arian am ei ( _ )wneud."

Ac i'r y Sowth yr¹ ai.

Pwy a¹ ( _ )welodd y chwarelwr yn¹ gadael ei  gartref? Onid yw yn² ( _ )olygfa  bruddaidd? Dacw ef yn¹ cychwyn â dagrau yn ei  lygaid, a gwên fel gwên yr haul ar yr eira ar ei wyneb. Ceisia ( _ )wenu er mwyn ei  fam, ei ( _ )wraig, neu ei chwaer. Duw a¹ ( _ )wyr nad oes ysbryd gwenu yn ei  galon. Yn ei  law mae bocs tun bychan na  fu allan o'r ystafell ( _ )wely erioed o'r blaen. Ynddo mae ychydig  goleri, cyn ( _ )wynned â'r eira, hanner dwsin o  barau hosanau wedi eu troedio  ganwaith, pedwar crys wedi eu clytio yn² ( _ )ofalus, darnau o  frethyn a gwlanen ac ychydig edau o'u cwmpas a nodwydd  ddur wedi ei  phlannu ynddynt. Dyna'r cwbl. Na, arhoswch. Yn y gwaelod mae Beibl bychan, llyfr hymnau, a gweithiau Ceiriog, Islwyn, neu Mynyddog.

Ond yr¹ wyf yn¹ crwydro eto.